DS. Mai Anh Tuấn
Nguồn: wikipedia.org
dieutri.vn

Trong thời đại ngày nay, với nhịp sống hối hả, bận rộn, ngày càng có nhiều người mắc các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, giảm trí nhớ, mất tinh thần. Thống kê cho thấy tỉ lệ những người mắc phải những triệu chứng này ở các nước phát triển cao hơn các nước đang phát triển, ở thành thị cao hơn nông thôn, và hầu hết mọi người đều cho rằng đây là bệnh lý của người có tuổi, mình còn trẻ thì còn lâu mới mắc các triệu chứng này. Tuy nhiên y học hiện đại đã chứng minh rằng “Hầu hết các chứng đau đầu, mất ngủ, chóng mặt đều là biểu hiện của việc thiếu cung cấp máu lên não một cách mạn tính, các chứng này được gọi chung là thiếu máu não hay còn gọi là bệnh thiểu năng tuần hoàn não”, có nghĩa là ai cũng có thể mắc phải chứ không riêng gì người cao tuổi.

Hầu hết các chứng đau đầu, mất ngủ, chóng mặt đều là biểu hiện của việc thiếu cung cấp máu lên não một cách mạn tính, các chứng này được gọi chung là thiếu máu não hay còn gọi là bệnh thiểu năng tuần hoàn não

Theo thống kê khoảng 2/3 người đứng tuổi đều mắc bệnh thiếu máu não, chiếm 9-25% tổng số các tai biến mạch máu não; phần lớn người bệnh là nam giới, 75% trường hợp người bệnh trên 60 tuổi, tỷ lệ tái phát thành tai biến mạch máu não chiếm 6-8% trong những tháng đầu và 3-5% ở mỗi năm sau. Ngoài ra, thiếu máu não cũng chính là nguyên nhân cơ bản dẫn đến bệnh lý về mạch máu não như: nhồi máu não, xuất huyết não, sa sút trí tuệ…

1. Tổng quan về thiếu máu:

Thiếu máu là sự giảm số lượng hồng cầu hoặc giảm số lượng huyết sắc tố ở máu ngoại vi dẫn đến máu thiếu Oxy để cung cấp cho các mô tế bào trong cơ thể. Một người được coi là thiếu máu khi nồng độ huyết sắc tố trong máu thấp hơn so với người cùng giới, cùng lứa tuổi, cùng một môi trường sống. Hội chứng thiếu máu gồm nhiều triệu chứng do cơ chế sinh bệnh học thiếu máu gây ra. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới thiếu máu, do đó việc điều trị thiếu máu cũng khác nhau.

2. Phân loại thiếu máu

Có thể chia làm hai nguyên nhân chính:

Sản xuất máu yếu: cơ thể không sản xuất đủ hồng cầu hoặc sản xuất hồng cầu không đủ chất lượng do rối loạn về sản xuất máu. Ví dụ: Rối loạn tủy, thiếu chất sắt hay Vitamin B12, toan Folic, Thalassemia (Bệnh thiếu máu vùng biển)

Mất máu: do hồng cầu bị mất hay bị hủy hoại. Thí dụ: mất máu vì kinh nguyệt, rối loạn tại lách, chảy máu trong chấn thương, do van tim nhân tạo làm vỡ hồng cầu.

3. Thiếu máu não là gì?

Thiếu máu não, hay còn gọi là thiểu năng tuần hoàn não, là tình trạng bệnh lý có rất nhiều biểu hiện lâm sàng khác nhau nhưng có chung một cơ chế bệnh sinh là thiếu máu nuôi não, cụ thể hơn là thiếu Oxy não. Não rất nhạy cảm với việc thiếu Oxy, nhu cầu Oxy của tổ chức não cao gấp 5 lần so với ở tim.

Não là cơ quan trọng yếu của cơ thể, vì vậy thiếu máu não sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe nói chung và nhất là với hệ thần kinh trung ương. Nếu ngừng tuần hoàn não từ 6 – 7 giây sẽ bị ngất, ngừng 40 – 110 giây sẽ mất các phản xạ, ngừng 5 phút thì các tế bào não sẽ chết và không phục hồi được nữa. Biến chứng nặng nhất của thiếu máu não là nhũn não, xuất huyết não gây liệt nửa người hoặc chết đột ngột.

Thiếu máu não là bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến nhất ở người cao tuổi từ 40 trở lên, đặc biệt là người lao động trí óc.

Thiếu máu não là bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến nhất ở người cao tuổi từ 40 trở lên, đặc biệt là người lao động trí óc. Bệnh tiến triển từ từ, mới đầu bệnh nhân thấy mệt mỏi, không thấy vui vẻ, kém hoạt bát, tính tình thay đổi dần, những điều thích thú quan tâm trước đây nay thấy nhạt nhẽo, ưa nơi yên tĩnh. Khi bệnh nặng lên, bệnh nhân sẽ thấy nhức đầu lan tỏa khắp đầu, có cảm giác căng nặng trong đầu, nhất là mỗi khi phải suy nghĩ nhiều.

4. Triệu chứng thiếu máu não

Các triệu chứng của bệnh lúc đầu thường xuất hiện thoáng qua, sau tiến triển, hay tái phát, các tổn thương có thể lan toả rải rác hoặc có khi khu trú, trong đó có các triệu chứng thường gặp như:

Đau đầu: triệu chứng thường gặp, không có điểm cố định, đau ở cả khu vực chẩm, cổ. Đôi khi đau âm ỉ hoặc đau từng cơn lan lên nửa bên đầu. Đau không thường xuyên mà xen kẽ với các biểu hiện khác: Chóng mặt, mất thăng bằng. Các cảm giác này có thể xuất hiện thoáng qua, trong vài giờ hoặc có khi lên đến vài ngày, có thể xuất hiện khi thay đổi tư thế đột ngột.

Rối loạn vận nhãn: nhìn đôi, nhìn sang hai bên mờ hoặc có ám điểm kéo dài trong vài giây vài phút. Các triệu chứng này xảy ra đột ngột khi từ nằm chuyển sang ngồi hoặc đứng. Có thể gặp ảo thị

Các rối loạn vận động: cảm giác hai chân như bị lấy đi đột ngột, không chóng mặt, không rối loạn ý thức, xảy ra khi ngửa đầu hoặc quay đầu đột ngột, gây thiếu máu não thoảng qua ở cột tháp vùng hành não.

Rối loạn giấc ngủ: rất hay gặp với nhiều biểu hiện đa dạng như: Người thì mất ngủ: trằn trọc khó đi vào giấc ngủ, ngủ không sâu, sáng thức dậy không thoải mái, không tỉnh táo; người thì rối loạn giấc ngủ, nửa đêm thức giấc, giấc ngủ mơ màng không sâu, hay mơ, mình mỏi, chân tay tê buồn, ban ngày ngủ gà ngủ gật, người như say không tỉnh táo. 80% số người bị mất ngủ kinh niên là do thiểu năng tuần hoàn não;

Rối loạn cảm xúc: người luôn cảm thấy bồn chồn, không tự chủ, dễ cáu giận, suy giảm trí nhớ, mất tập trung, học tập, làm việc trí óc khó khăn, mất tỉnh táo, sa sút trí tuệ, lú lẫn;

Các triệu chứng khác có thể gặp như ù tai, giảm thính lực một bên hoặc hai bên thoáng qua. Rung giật nhãn cầu, hội chứng tiền đình, chóng mặt buồn nôn và nôn…

Thiếu máu não nguy hiểm hơn khi tiến triển có thể gây nhũn não, xuất huyết não, liệt nửa người hoặc chết đột ngột trong đêm.

 

5. Nguyên nhân thiếu máu não

Thiếu máu não có nhiều nguyên nhân gây ra, nhưng chủ yếu do hai nguyên nhân sau:

Xơ vữa động mạch: Đây là nguyên nhân chiếm tới 80% các trường hợp mắc bệnh. Xơ vữa động mạch là sự thu hẹp của động mạch do các mảng bám được hình thành trong lòng mạch máu, lâu ngày thích tụ khiến máu không thể lưu thông đến não được dễ dàng, thuận tiện.

Thoái hóa đốt sống cổ: hiện tượng vôi hóa, thoái hóa này làm hẹp động mạch cột sống, khiến máu không được lưu thông lên não.

Hai yếu tố này đều gây ra hiện tượng giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng não, giảm cung cấp Oxy cho não, từ đó sẽ gây ra nhiều triệu chứng khác nhau.

Ngoài ra còn có một số nguyên nhân khác như: mảng xơ vữa bóc tách khỏi thành mạch và các cục máu đông gây cản trở dòng tuần hoàn máu lưu thông, dị dạng mạch máu não bẩm sinh, co thắt mạch máu, độ quánh của máu (độ quánh cao làm cản trở quá trình vận chuyển máu)… tất cả các yếu tố này đều làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng não, từ đó giảm cung cấp Oxy cho não.

 

6. Yếu tố nguy cơ

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến tuần hoàn não, bao gồm các yếu tố sau:

Yếu tố môi trường
Qua một số thông kê của các bác sỹ chuyên khoa thần kinh tại Việt Nam đã kết luận rằng thiếu máu có liên quan đến yếu tố môi trường, thời tiết và khí hậu. Bệnh thường gặp vào mùa lạnh, cụ thể đó là khu vực đồng bằng song Cửu Long tỉ lệ người mắc phải phát triển nhiều hơn vào tháng 12 và tháng 1. Tại Hà Nội căn bệnh này xuất hiện nhiều vào khoảng thời gian tháng 2,3 và tháng 10, 11. Thông thường bệnh nhân sẽ có những biểu hiện của bệnh rõ rệt nhất vào khoảng thời gian đó là từ 4-5 giờ sáng và 6-7 giờ chiều.

Các yếu tố bên ngoài xã hội
Tình trạng uống bia, rượu, nghiện thuốc lá là những thói quen sinh hoạt thiếu khoa học, lành mạnh được coi là những yếu tố khiến bệnh gia tăng ngày một nhiều. Bên cạnh đó những áp lực tâm lý (Stress), căng thẳng trong công việc, gia đình cũng khiến con người khó kiểm soát cảm xúc, hay cáu gắt, suy giảm trí nhớ, rối loạn tuần hoàn máu não cũng là yếu tố gây thiểu năng tuần hoàn não.

Béo phì, tăng cân đột ngột
Theo nghiên cứu những người béo phì có nguy cơ mắc căn bệnh này cao hơn những người có cân nặng vừa phải. Nguyên nhân là do những người béo phì có hàm lượng mỡ trong máu cao, điều này ảnh hưởng đến quá trình hoạt huyết, lưu thông máu trong cơ thể. Đồng thời lượng mỡ dư thừa này cũng khiến cơ thể trở nên nặng nề hơn, gia tăng áp lực làm việc lên các hệ cơ quan đặc biệt hệ tuần hoàn. Từ đó cản trở quá trình lưu thông máu lên não, gây hiện tượng chóng mặt, đau đầu dẫn đến thiểu năng tuần hoàn máu não.

Tuổi tác
Những người trên 40 tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với những người trẻ tuổi, do khi về già các hệ cơ quan dần lão hóa theo quy luật tự nhiên, vì thế chúng không còn hoạt động chính xác, sung sức như tuổi thanh niên.

Thực tế cho thấy, thói quen sống thụ động, phụ thuộc nhiều vào máy móc phương tiện, chế độ ăn giàu đạm béo hay làm việc quá sức, thiếu quan tâm đến các thay đổi về sức khỏe chính là tiền đề phát sinh bệnh. Vì vậy, rối loạn tuần hoàn não giờ không chỉ còn là bệnh của người lớn tuổi, khi não bị lão hóa qua thời gian mà những người trẻ, những người lao động trí óc nhiều hoặc sinh hoạt thiếu khoa học cũng có thể bị thiếu máu não.

7. Biến chứng của thiếu máu não

Khi tuần hoàn não bị suy giảm kéo theo đó là lượng oxy và glucose không đến được não sẽ gây ra những vấn đề liên quan đến hệ thần kinh trung ương. Đây là một số ảnh hưởng nghiêm trọng của biến chứng tự bệnh:

Thiếu máu não gây ra nhũn não
Trong trường hợp 1 khối máu đông được hình thành bên trong các mô não hoặc trong động mạch não thì hiện tượng đột quy sẽ xảy ra và các tế bào não bộ khi không nhận được lượng máu đưa đến có thể sẽ bị chết đi. Khi mô tế bào não bộ tại khu vực đó chết đi sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động cũng như chức năng của cơ thể . Rất nhiều người bệnh khi bị đột quỵ đã mất hoàn toàn khả năng nhận thức, khả năng giao tiếp cũng như việc đi lại. Nếu người bị đột quỵ ở mức độ nhẹ , được phát hiện, chữa trị kịp thời thì khả năng khôi phục lại chức năng đó là khá lớn. Tuy nhiên không ít trường hợp phải chung sống với những biến chứng sai đột quỵ cả đời. Nguy hại hơn rất nhiều người đã tử vong ngay lập tức khi gặp phải chứng bệnh này.

Thiếu máu não gây xuất huyết bên trong não bộ
Khi có 1 vấn đề bất thường liên quan đến việc lưu thông máu thì việc chảy máu bên trong khoang sọ, xuất huyết não cũng sẽ diễn ra. Lý do của hiện tượng này có thể là do động mạch bị vỡ do suy yếu. Khi bị xuất huyết não khoang sọ sẽ bị áp lực máu đè nén và gây ra chứng mất ý thức cũng như những chức năng khác của não bộ cũng bị ảnh hướng nghiêm trọng. Nguy hiểm hơn nữa nhiều người khi bị chứng chảy máu hộp sọ không được cấp cứu kịp thời đã tử vong ngay lập tức.

8. Điều trị và phòng ngừa thiếu máu não

Nên có chế độ ăn uống phù hợp để cung cấp đầy đủ các nguyên liệu để tạo máu ăn nhiều cá, vừng mè, huyết, các loại đậu. Ngoài ra có thể uống bổ sung các nguyên tố vi lượng như Vitamin, Chất sắt, Acid Folic…
Không được hút thuốc, hạn chế uống rượu bia, cà phê, trà… không ăn đồ ăn lạnh, đồ ăn cứng khó tiêu hóa.

Tránh các thức ăn nhiều dầu mỡ để hạn chế mỡ trong máu, béo phì, là một trong những nguyên nhân gây xơ vữa động mạch làm tắc nghẽn mạch máu.

Thường xuyên tập thể dục nhẹ như đi bộ, khí công, yoga, dưỡng sinh hoặc thái cực quyền. Những phương pháp này giúp luyện thở để cung cấp thêm dưỡng khí cho não cũng như toàn thân. Có thể thư giãn hoặc thiền định cũng giúp hóa giải Stress, làm giảm nguy cơ mắc bệnh.

Dùng thêm các loại thảo dược có tác dụng bổ máu giúp tăng sinh hồng cầu và cải thiện chất lượng hồng cầu, từ đó giúp máu mang được nhiều Oxy và chất dinh dưỡng để nuôi dưỡng não.

 

Liên quan: